Mały Książę - Antoine de Saint-Exupéry

Mały Książę
Antoine de Saint-Exupéry

Wydawnictwo Nasza Księgarnia

Strony 80

O Małym Księciu napisano już chyba wszystko. Uniwersalna, poetycka, arcydzieło, słaba, piękna, lektura (a tfu!), przeciętna, naiwna... Dla mnie to opowieść dobra na każdy etap w życiu, zawsze można w niej coś dla siebie znaleźć. Wypełniona po brzegi cytatami, z których trudno by mi było wybrać ten jeden jedyny, ulubiony. Dziś jednak chciałabym opowiedzieć o Małym Księciu widzianym oczami dziecka. Błękitnymi oczami mojej kilkuletniej córeczki.

Lokatorka Wildfell Hall - Anne Bronte

Lokatorka Wildfell Hall
Anne Brontë

Wydawnictwo MG
Strony 528

To prawdziwa przyjemność sięgnąć ponownie po klasykę. Epoka wiktoriańska, to mój ulubiony okres w literaturze, w którym siostry Brontë tak wyraźnie zaznaczyły swoją obecność. Dziś zapraszam na spotkanie z Anne Brontë i jej Lokatorką Wildfell Hall.

Ta angielska powieściopisarka i poetka urodziła się w 1820 r., jako córka irlandzkiego pastora. Nauki pobierała na pensji dla niezamożnych panien. Po ukończeniu szkoły w wieku 19 lat podjęła pracę jako guwernantka. Doświadczenia i dramatyczne przeżycia związane z tą pracą stały się motywem przewodnim jej pierwszej powieści - Agnes Grey. Druga i ostatnia powieść Lokatorka Wildfell Hall, zawierająca elementy biograficzne z życia brata autorki - Branwella, została wydana w 1848 r. Szybko okazała się wielkim sukcesem, nawet mimo szokujących treści - ale o tym później. Zmarła w 1849 r. na gruźlicę.

Zanim przejdę do fabuły, przedstawię kilka faktów ze sfery obyczajowej i prawnej epoki wiktoriańskiej. Myślę, że może mieć to znaczenie dla lepszego zrozumienia lektury. Anne Brontë wykazała się nie lada odwagą przedstawiając realistyczne i brutalne sceny z prywatnego życia Helen.  I choć tematyka alkoholizmu i rozwiązłości nie była szokująca, to postępowanie głównej bohaterki - tak, gdyż naruszało nie tylko normy obyczajowe, ale również prawo. W XIX wieku nie było dozwolone samodzielne utrzymywanie się zamężnej kobiety. Również posiadanie przez nią nieruchomości nie było legalne. Zaś oddalenie się wraz z dzieckiem bez zezwolenia ojca traktowano jak porwanie. Kobiety nie mogły też wnosić pozwów o rozwód.

Pojawienie się nowej lokatorki w Wildfell Hall - młodej wdowy Helen Graham, rozbudza ciekawość okolicznych mieszkańców, tym większą, że dama nie kwapi się do składania zwyczajowych wizyt sąsiadom i rzadko rozstaje się ze swoim dzieckiem. Wśród zaintrygowanych jest też młody ziemianin Gilbert Markham. Jego zainteresowanie szybko przeradza się w fascynację i miłość. Nie bez trudu udaje się mu zdobyć zaufanie tajemniczej mieszkanki dworu. Helen odrzuca zaloty i zamiast wyjaśnień wręcza swój dziennik. W pamiętniku opisuje życie z mężem, którego alkoholizm i rozwiązłość powoduje rozpad rodziny. Chcąc chronić synka przed wpływem ojca ucieka w miejsce, gdzie nie będzie mógł jej odnaleźć.

Powieść czyta się znakomicie. I choć z początku akcja nie toczy się wartko, a raczej płynie niespiesznie, to w drugiej części (pamiętniki Helen) nabiera tempa i trudno się oderwać. Autorka barwnie i we wspaniałym stylu opisuje społeczno - prawną rzeczywistość XIX w. Są tu tajemnice, które wychodzą na jaw powoli i barwni bohaterowie. 

Nie chciałabym w tym miejscu czynić porównań do dokonań pozostałych sióstr, bo żadnej nie można odmówić talentu. Jeśli jednak miałabym wybierać, to wg. mnie nastrój epoki lepiej oddaje romantyzm i nastrój powieści Charlotte i Emily, niż realizm i naturalizm Anne.

Na koniec dodam, że ciekawostką jest pewne podobieństwo nazewnictwa miejsc i nazwisk w Lokatorce Wildfell Hall i Wichrowych Wzgórzach (autor: Emily Brontë), mianowicie w obu powieściach kluczowe nazwy rozpoczynają się na literę H.

Dama kameliowa - Aleksander Dumas (syn)

Dama kameliowa

Aleksander Dumas (syn)

Wydawnictwo Świat Książki
Strony 224

Wielka miłość, wielka niesprawiedliwość

Muszę przyznać, że uważam Damę kameliową za absolutne arcydzieło. Przyjmuję ją zupełnie bezkrytycznie. No, może mam dwa zastrzeżenia: powieść jest zdecydowanie za krótka i, niestety, nie ma kontynuacji. Aleksander Dumas (syn) oparł powieść na prawdziwych przeżyciach opisując swój romans z Marie Duplessis.  Dama kameliowa została wydana w 1848 roku stając się błyskawicznie bestselerem tamtych czasów. Na fali sukcesu autor zaadaptował powieść na potrzeby teatru, by (po korekcie z powodu cenzury) znów zebrać pochlebne recenzje na całym świecie. Sztuka zachwyciła nawet samego maestro - Giuseppe Verdiego, który na jej podstawie stworzył jedną z najpiękniejszych oper - La Traviatę. Oczywiście i tu nie obyło się bez poprawek. Pierwotny tytuł Traviata (tłum. zbłąkana) został zastąpiony - Violettą. Zmieniono także czasy, w których rozgrywa się akcja. Wystawiona w 1854 roku odniosła ogromny sukces. Współcześnie powieść była kilkadziesiąt razy ekranizowana. Doczekała się nawet polskiej wersji filmowej. 

Opowieść rozpoczyna się tuż po licytacji majątku niedawno zmarłej głównej bohaterki - Małgorzaty Gautier. Armand Duval próbuje odkupić od nabywcy książkę, która była jej własnością. Aby uzasadnić powody, opowiada mu historię swojego romansu z Damą kameliową.

Armand pierwszy raz ujrzał Małgorzatę w teatrze i niemal natychmiast się zakochał. Eteryczna piękność jest najbardziej pożądaną kurtyzaną w Paryżu. Kurtyzaną nazywana była kobieta upadła - utrzymanka. Posiadanie takiej kochanki wiązało się z kosztami, tym większymi im bardziej luksusowa była. Pozostanie kochankiem Małgorzaty nie jest więc łatwe i wiąże się ze sporymi wydatkami. Małgorzata uwielbia przyjęcia i prowadzi bardzo wystawne życie. Ma również stałego sponsora - starego księcia. Finanse stanowią zatem sporą przeszkodę, tym bardziej, że zakochany Armand pragnie mieć ją na wyłączność. Tymczasem on sam również nie jest jej obojętny. Odwzajemnione uczucie jakie połączyło tych dwoje, staje się dla Małgorzaty szansą na lepsze - uczciwsze życie u boku ukochanego mężczyzny. Ich związek nie podoba się ani rodzinie Armanda, ani towarzystwu Małgorzaty. Dalsza jego kontynuacja wiąże się z ryzykiem dla kobiety. Jeśli spali za sobą wszystkie mosty, może nie być powrotu. Tym bardziej, że w towarzystwie pojawia się dużo młodsza konkurencja - Olimpia, która chętnie zdetronizowałaby Małgorzatę i przejęła jej kontakty. Nocny, wyczerpujący tryb życia coraz bardziej odbija się na zdrowiu kobiety. Młodzi podejmują jednak decyzję o porzuceniu dotychczasowego wielkomiejskiego życia i przenoszą się na wieś. Niestety nawet tu duchy przeszłości nie dają im spokoju. Nieubłaganie zbliża się katastrofa, która przypieczętuje ich tragiczny los.

To historia o wielkiej, zakazanej miłości, o poświęceniu, o skrupułach i ich braku. To również historia o wielkiej niesprawiedliwości, ale również o rozpuście, pijaństwie i bezsennych nocach. Aleksander Dumas (syn) w powieści przepięknie maluje obraz XIX wiecznego Paryża i ówczesnej obyczajowości. Kilka razy łamie tabu. Jego krytyka postaw moralnych była dość postępowa, jak na owe czasy. To co mnie urzekło najbardziej, to zastosowany przez niego zabieg przedstawienia zakończenia historii na początku książki, który tylko podsyca ciekawość. Tak jak na wstępie: arcydzieło.

moja ocena:

Wielki Gatsby

Wielki Gatsby

Francis Scott Fitzgerald

Wydawnictwo Dom Wydawniczy Rebis

strony 183

Któż pozostanie, gdy nadejdzie koniec

Powieść przenosi nas w lata 20. ubiegłego wieku - czasy gwałtownego rozwoju gospodarczego, jazzu i prohibicji. Wraz z Nickiem zostajemy wciągnięci w wir wydarzeń, których głównym bohaterem jest tajemniczy pan Gatsby. Jego słynące z przepychu i wystawności przyjęcia przyciągają niezliczone ilości gości. Bywają u niego zamożni mieszkańcy wybrzeża i gwiazdy kina. Wszyscy snują domysły kim jest, skąd pochodzi i jak dorobił się tak ogromnego majątku. Bywalcy często nie mają nawet możliwości poznać go osobiście, gdyż stroniący od ludzi i alkoholu gospodarz, mając ukryty cel, nie dąży do tego. Gatsby nie oszczędza na niczym, licząc, że w jego progach pojawi się kiedyś Daisy. Kobieta, której wspomnienie stało się jego obsesją. Gnany mrzonką, wierzy, że można odrzucić - wymazać dotychczasowe życie i tej ułudzie podporządkował kilka lat życia. W niekonwencjonalny sposób rozpoczyna walkę o odzyskanie dawnej miłości.

Jay Gatsby jest postacią niejednoznaczną, a nawet tragiczną. Jego losy odsłaniają hipokryzję ludzi, którzy od zawsze mieli pieniądze, innego zaś życia nie znają i nie rozumieją.  Ukazują zepsucie najbogatszej warstwy amerykańskiego społeczeństwa, jej upadek moralny i kult pieniądza. Fitzgerald opisał świat, w którym wykorzystuje się ludzi i manipuluje, często z nieczystymi intencjami. Świat, w którym króluje fałszywa przyjaźń i snobizm. A wszystko to kryjące się pod maską lepszego życia wyższych sfer i prosperity.

Francis Scott Fitzgerald - amerykański pisarz i scenarzysta, autor opowiadań Ciekawy przypadek Benjamina Buttona i inne opowiadania oraz powieści Czuła jest noc i Wielki Gatsby. Choć ta ostatnia nie spotkała się za jego życia z wielkim zainteresowaniem, to dziś na stałe weszła do kanonu lektur obowiązkowych i jest przedmiotem analiz w amerykańskich liceach. Powieść doczekała się również kilku ekranizacji. Recenzję z najnowszego filmu można przeczytać tutaj

moja ocena:

Wrzos

Wrzos
Maria Rodziewiczówna

Wydawnictwo: Wydawnictwo Literackie
Strony 272


Kwiat, który tak łatwo można podeptać

Andrzej Sanicki prowadzi życie hulaki i bywalca salonów. Jego ekscesy, a zwłaszcza utrzymywanie kochanki, nie podobają się ojcu, który żąda zakończenia nieodpowiedniego związku. Stawia również warunek dalszego finansowania wydatków Andrzeja - ma się ustatkować i ożenić. Proponuje zaaranżowane małżeństwo z córką przyjaciela - Kazimierą. Andrzej zdecydowanie odmawia. Perspektywa samodzielnego utrzymywania się i sponsorowania luksusowych potrzeb pięknej Celiny nie wygląda jednak najlepiej. Za namową kochanki postanawia przystać na propozycję ojca.
Kazia mieszka na wsi wraz z ojcem i macochą. Prowadzi gospodarstwo, zarządza rachunkami, wspaniale gotuje. W trakcie pierwszego spotkania Andrzej wyznaje, że kocha inną i proponuje zawarcie kontraktu - będą małżeństwem dla świata i nic poza tym. Jednak Kazia również ma sekret - była już zaręczona z mężczyzną (Stachem), który za działalność wywrotową został zesłany i ślad po nim zaginął. Na domiar złego stosunki z macochą nie układają się. Wyraża zatem zgodę na związek na warunkach Andrzeja. W Warszawie plotka o małżeństwie z dziewczyną ze wsi wywołuje drwiące komentarze. Jednak ku zaskoczeniu wszystkich Kazia staje się ozdobą spotkań towarzyskich i budzi żywe emocje wśród mężczyzn. Spirala zdarzeń zaczyna się zacieśniać pojawia się bowiem ...

Maria Rodziewiczówna stworzyła postacie pełne tragizmu, a nawet fatalizmu. Fabuła skupia się wokół trzech związków: Andrzeja i Celiny, Andrzeja i Kazi oraz Kazi i Stacha. Ich los jest z góry przesądzony, żadne działania już go nie zmienią. Czekając na nieuniknione, można jedynie próbować zrobić coś dobrego dla innych. 

moja ocena

Wichrowe Wzgórza

Wichrowe Wzgórza
Emily Bronte

Wydawnictwo Prószyński i S-ka
strony


 Odtrącone serce nie płonie żądzą miłości lecz zemsty

Pośród mglistych wrzosowisk, szelestu liści za oknem i półmroku izb, dzieją się rzeczy straszne i niesprawiedliwe. Opętany uczuciem niespełnionej miłości tyran znęca się nad dwójką młodych ludzi. To pokłosie zdarzeń sprzed lat. Na domiar złego Wichrowe Wzgórza nawiedza istota z zaświatów, gdyż przeklęta nie może zaznać spokoju. Kiedyś była panienką na dworze (Cathy) - córką właściciela Wichrowych Wzgórz, który z jednej ze swoich podróży przywiózł cygańskie dziecko (Heathcliff). Między Cathy i Heathcliffem szybko zrodziła się przyjaźń oraz miłość. Niestety chłopak nie był dla niej odpowiednią partią. Targana sprzecznymi uczuciami Cathy podjęła decyzję, która uruchomiła lawinę zdarzeń. Decyzję, która zaważyła nawet na losach następnego pokolenia. 

Postać Heathcliffa od początku jest niepokojąca i pełna mroku.  Autorka każe mu przeżywać uczucia miłości, namiętności i pasji, a jednocześnie odtrącenia i wyobcowania. Zrzuca na niego kolejne katastrofy, by w końcu udręczyć duszę zazdrością, nienawiścią i obłędem. Któż chciałby tak kochać? Któż chciałby być tak kochanym? 

moja ocena

Dziwne losy Jane Eyre

Dziwne losy Jane Eyre
Charlotte Bronte

Wydawnictwo Prószyński i S-ka
Strony 675


Emancypacja według Jane Eyre

Wielkimi krokami zbliża się jesień. Jak co roku o tej porze sięgam po ten romans wszechczasów. Staram się nie używać w moich recenzjach takich słów, jak "wciągająca", "rewelacyjna", "szczytowe osiągnięcie". A jednak dla mnie powieść Charlotte Bronte taka właśnie jest. Epoka wiktoriańska, w której osadzona została akcja, spowita jest mgłą. Mroczne sekrety, które nigdy nie miały ujrzeć światła dziennego, wychodzą na jaw. Kobiety przyodziane są w sztywne gorsety konwenansów. Tylko nieliczne  próbują żyć według własnych zasad i wartości.

Jane Eyre jest sierotą. Oddana do zakładu dla panien, dorasta w atmosferze niechęci ze strony nauczycieli i ich tyranii. Dyscyplina i surowe wychowanie kształtują jej charakter, mają też wpływ na jej późniejsze decyzje. Wykształcenie pozwala jej na pewną niezależność, w związku z tym postanawia ubiegać się o posadę guwernantki. Przybywa zatem do posępnego Thorfield Hall i rozpoczyna lekcje z Adelką. Szybko zaprzyjaźnia się z podopieczną swojego tajemniczego pracodawcy, pana Rochestera. Niedostępna, skryta i bardzo lojalna Jane przyciąga uwagę. Ich wzajemne relacje w niczym nie przypominają romantycznych uniesień. Jane Eyre nie stroi minek, nie przybiera wyćwiczonej pozy, nie jest też piękna. Pan Rochester  natomiast jest tylko nieco ładniejszy od diabła. A jednak coś ich połączy.

Powieść doczekała się licznych adaptacji kinowych i telewizyjnych. Jedne bardziej, inne mniej udane. Jednak tylko książka jest w stanie oddać niepowtarzalny klimat Thorfield Hall.

moja ocena